05 dec
2017

Waar is de waarde van verhalen gebleven?

Niet alleen in het onderwijs wordt veel gemeten. In alle geledingen van onze samenleving lijken cijfers de scepter te zwaaien. Verhalen en andere informatie die zich moeilijk laat meten, spelen een ondergeschikte rol. Is dit hoe we naar onze samenleving willen kijken? Sanne Bloemink, Christien Brinkgreve en Eric Koenen vinden van niet en schreven vorig jaar het boek ‘Weten vraagt meer dan meten’. Toets! sprak met sociologe Christien Brinkgreve en bedrijfskundige Eric Koenen.

Auteurs: Renske Valk en Elsa Jonkers

Brinkgreve: “Onlangs gaf ik mijn afscheidsrede op de universiteit. Ik vertelde over het regime van tellen en meten, dat in de sociologie zo dominant is geworden. En dat het verhalen vertellen bijna niet meer wordt gebruikt en gewaardeerd als bron van kennis. Niet alleen in de sociologie maar breed in de samenleving. Hieruit ontstaat een soort kunstmatige werkelijkheid.

Koenen: “Ik was gefascineerd door het fenomeen dat slimme mensen soms domme dingen kunnen doen. Zo zag ik van dichtbij Imtech omvallen, een multinational die in 2015 failliet werd verklaard. Hoe kon dat, met al die beproefde meet- en volgsystemen? De kennis over de risico’s die het bedrijf liep was wel degelijk in de organisatie aanwezig, maar kwam in de systemen niet boven drijven. Cijfers en meetsystemen scheppen dus een realiteit die maar deels de werkelijkheid vormt.

Brinkgreve: “We hebben toen besloten om mensen uit verschillende sectoren bij elkaar te brengen, mensen als Jim van Os (psychiatrie), Trudy Dehue (psychologie) en Micha de Winter (pedagogie). We werken zo gescheiden in ons eigen gebied terwijl we zoveel van elkaar kunnen leren. ‘We zien belangrijke dingen over het hoofd’, was het collectieve gevoel. Hier is iets geks aan de hand.”

Hoe zijn jullie vanuit verontwaardiging naar de volgende stap gekomen?

Brinkgreve: “Mijn vakgebied heeft een tijd lang wel degelijk haar wijsheid onttrokken aan verhalen, maar dit werd soft gevonden. De sociologie wilde zich liever modelleren naar de exacte wetenschappen. Het doel van sociologie is om meer te begrijpen van de manieren waarop mensen met elkaar samenleven. Dat vraagt om een alertheid voor andere gegevens, zoals cultuur en gedragspatronen, en emoties en hoe mensen daarmee omgaan. Dat is niet allemaal goed te vatten in cijfers.”

We moeten dus op weg naar andere manieren van ‘weten’?

Brinkgreve: “Luisteren, observeren, het wordt vaak gezien als subjectief en dus niet wetenschappelijk. Maar enkel meten creëert ook een schijnwerkelijkheid.”

Koenen: “Ja, daarmee ga je voorbij aan onmeetbare essenties. De hardheid van een getal is ook maar relatief. Met de man die met zijn ene been in ijskoud water zit en met het andere in kokend water,  gaat het gemiddeld goed… maar ik zou niet willen ruilen.”

Heb je nog adviezen voor het onderwijs?

Koenen: “Ik denk dat er in het onderwijs al heel veel ideeën zijn over hoe het anders kan. Die kennis moet worden verbonden en productief gemaakt worden.  Dat begint met het stellen van de goede vragen. Toetsen we op het eindproduct of op het proces? Ik denk dat het te vaak op het eindproduct zit, terwijl kinderen juist meer zelfvertrouwen krijgen als ze gewaardeerd worden op het proces. En er wordt vaak gekeken naar het tekort. Als je kijkt naar wat er wel is, naar het (verborgen) talent, dan kun je hele andere ontwikkelingen tot stand brengen.”

Brinkgreve: “We zien bij studenten ook verzet tegen dat systeem. Een student gaf zelfs aan helemaal niet te willen weten wat de uitslagen van de toetsen zijn. Het haalt de aandacht weg van waar het hem om te doen is: de inhoud. Je hoort op allerlei fronten het gemor steeds duidelijker. Of het nu in organisaties is of in het onderwijs, de psychiatrie of de zorg. Als je die krachten verbindt, dan kan er iets ontstaan.”

 Dit is een ingekorte versie van het interview met Christien Bringreve en Eric Koenen in Toets! 9. Christien Brinkgreve is sociologe en schrijver en Eric Koenen is bedrijfskundige. Samen met Sanne Bloemink schreven zij het boek Weten vraagt meer dan meten, 2017, AUP. ISBN: 9789462983861
Lees het complete interview op de website van Toets! Magazine. Lees hier ook de overige artikelen uit het gloednieuwe Toets! 9.

Interessant artikel?

Lees dan ook onze andere artikelen over
Toets! magazine, Voortgezet onderwijs



Reacties op artikel

Nog geen reacties

Plaats een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden gemarkeerd met een sterretje [ * ] zijn verplicht en moeten worden ingevuld voordat u uw bericht kunt plaatsen.