08 feb
2017

Tijd als vijand van formatief evalueren

Als mij gevraagd wordt naar het nadeel van formatief evalueren (en dat wordt mij nog wel eens gevraagd) is mijn antwoord overduidelijk tijd. Het tekort aan tijd manifesteert zich op twee manieren: tijd die je als docent in de voorbereiding moet steken en kostbare lestijd die je niet meer aan andere zaken kunt besteden. De eerste heeft vooral te maken met een investering. Taken maken die bij de leerdoelen aansluiten,  de leerlingen goed van feedback voorzien, de juiste beoordelingsmodellen bij de taken ontwikkelen: er is genoeg te doen. Maar die tijd betaalt zich terug: leerlingen worden steeds zelfstandiger en het materiaal dat je hebt ontwikkeld blijft bruikbaar.

Lesuren vol

Een groter probleem is de lestijd. Je bent immers langer bezig met een bepaald onderwerp. Leerlingen moeten de leerdoelen en criteria eerst eigen maken. Daarna moeten ze zelf aan de slag en de gegeven feedback tot zich nemen. Ze moeten dan gaan nadenken wat ze daarmee kunnen om diezelfde fouten te voorkomen. En ja, dat kost allemaal tijd. Meer dan je kwijt bent met simpel klassikaal opdrachten doorwerken.

Een echt probleem?

Tijd is dus de vijand. Maar ervaar ik dat ook echt als een probleem in de praktijk? In vergelijking met parallelklassen kan het inderdaad frustratie opleveren. Die andere leerlingen lijken meer stof te behandelen en zijn verder in de planning: dat voelt niet altijd fijn. Toch is dat meer een gevoelsmatige issue. Ik maak bewuste keuzes en kies voor kwaliteit in plaats van kwantiteit. Leerlingen zijn diepgaander met de stof bezig, waardoor deze beter verankert. Als ik een bepaald onderwerp in twee weken zou behandelen en dat dan zou afsluiten met een summatieve toets, heb ik niet de illusie dat leerlingen daarna nog iets van dat onderwerp weten. Net als een ober in een restaurant de bestelling is vergeten als deze is uitgeserveerd. Kortom: die tragere werkwijze bij formatief evalueren kan ik verklaren. Op de lange termijn is dat geen nadelig gevolg.

Wat is echt nodig?

Daardoor moet ik uiteraard nog bewustere keuzes maken in het lesprogramma. De nadruk ligt op de vaardigheden die ze hun hele (school)carrière nodig hebben. Daarbij wordt in de methode heel veel stof behandeld, die niet altijd nodig is (volgens de kerndoelen en eindtermen van het SLO) of van meerwaarde zijn (voor de ontwikkeling van de leerling).

Nederlands is saai?

Het gevaar is natuurlijk wel dat de “leuke” dingen van het vak in het gedrang komen. Maar ook daar is een oplossing voor te vinden. Samen met collega’s heb ik bijvoorbeeld in de toetsweek een workshop creatief schrijven gegeven aan alle derdejaarsleerlingen. Voor Nederlands hadden zij geen toets, maar vulden we deze tijd in met leuke schrijfopdrachten. De reacties van de vwo3’ers waren zo positief (lakse leerlingen die fanatiek aan de slag gingen en leerlingen die persoonlijke gebeurtenissen verwerkten), dat we afgelopen toetsweek hetzelfde gedaan hebben in de havo3-klassen. En geen enkele leerling werd becijferd.

Investeren in iets moois

Tijd is dus niet per se een groter probleem dan normaal. Ik kom in mijn dagelijks leven standaard vier uur te kort op één dag, dus waarom zou dat binnen dit systeem zo’n uitvergroot probleem zijn? Het gaat erom wat die tijd oplevert. Alles wat je aandacht geeft groeit, dus je kunt je beter focussen op de positieve kanten. Die nadruk op de negatieve elementen lijken soms meer excuses om niet uit een veilige omgeving te hoeven stappen. Het lijken angstkreten van lieve mensen die bang zijn dingen fout te doen. Het gevecht tegen tijd wint niemand. Maar door te investeren in iets waardevols, wordt die tijd wel zinvoller besteed.


Anke Swanenberg (30) staat voor de klas op het Liemers College Zevenaar. Daar geeft zij Nederlands aan bovenbouwklassen havo en vwo. Ook is ze mentor van 4-havoleerlingen. In haar maandelijkse blog deelt ze haar visie en ervaringen rondom het onderwerp toetsing. Ze hoopt daarmee een herkenbaar beeld te schetsen van wat er in de praktijk gebeurt.

Interessant artikel?

Lees dan ook onze andere artikelen over
Anke, Toetsvormen, Voortgezet onderwijs



Reacties op artikel

Nog geen reacties

Plaats een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden gemarkeerd met een sterretje [ * ] zijn verplicht en moeten worden ingevuld voordat u uw bericht kunt plaatsen.